Nowy rok szkolny, nowa klasa czwarta i… nowe podejście do lektur.
Jednym z założeń nowej podstawy programowej w ramach zmian określanych jako Kompas Jutra jest większe włączenie uczniów w wybór dłuższych utworów czytanych w klasie czwartej.
I właśnie tutaj zaczynają się pytania.
Jak wybrać lektury razem z uczniami?
Czy wejść we wrześniu do klasy i zapytać:
„No dobrze, co chcielibyście przeczytać?”
Teoretycznie można. Tylko czy będzie to rzeczywiście świadomy wybór czytelniczy?
Jeden uczeń poda książkę, którą już zna. Drugi przypomni sobie film. Trzeci zagłosuje tak jak kolega. Czwarty wybierze książkę, która ma najmniej stron. 😉
Dlatego pomyślałam, że warto ten proces trochę uporządkować.
Tak powstał mój pomysł na:
🧭 KOMPAS CZYTELNICZY
Czyli prostą procedurę, dzięki której uczniowie mogą rzeczywiście współdecydować o tym, jakie książki będą czytać, a nauczyciel nadal pozostaje przewodnikiem po literaturze.
A kiedy już dokonamy wyboru, możemy stworzyć wspólnie:
📚 LITERACKĄ TRASĘ KLASY 4
czyli atrakcyjny plan naszych czytelniczych spotkań od września do czerwca.
1. Zanim zaczniesz, zajrzyj do biblioteki
Od tego zaczęłabym cały proces.
Zanim pokażemy uczniom propozycje, warto sprawdzić, które książki rzeczywiście będziemy mogli później przeczytać z całą klasą.
Sprawdź:
Jakie tytuły znajdują się w bibliotece szkolnej?
Ile egzemplarzy poszczególnych książek jest dostępnych?
Czy można pozyskać lub wypożyczyć dodatkowe egzemplarze?
Jaka jest dostępność książek w bibliotekach publicznych?
Czy istnieją legalne, bezpłatne wersje cyfrowe lub audiobooki?
Warto również porozmawiać z bibliotekarzem. Czasami możliwości są znacznie większe, niż nam się wydaje.
I tutaj przyjęłabym jedną bardzo prostą zasadę:
Nie proponujmy uczniom do wyboru książki, do której później nie będziemy w stanie zapewnić dostępu całej klasie.
Dlatego najpierw dostępność, później głosowanie.
2. Przygotuj pulę książek
Kiedy już wiemy, jakie mamy możliwości, możemy przygotować propozycje.
Nie dawałabym czwartoklasistom kilkudziesięciu tytułów.
Moim zdaniem znacznie lepiej przygotować ograniczoną pulę, np. 8-10 książek, które nauczyciel wcześniej uznał za odpowiednie dla konkretnej klasy.
Przy wyborze warto wziąć pod uwagę:
- wiek uczniów,
- poziom czytelniczy klasy,
- zainteresowania dzieci,
- długość utworów,
- stopień trudności języka,
- dostępność egzemplarzy,
- różnorodność tematyczną i gatunkową,
- możliwości ciekawej pracy z książką.
Warto też sprawdzić, czy uczniowie nie poznawali już któregoś z proponowanych utworów wcześniej.
I zadbać o różnorodność.
Niech jedna książka bawi, druga zabiera w świat przygody, kolejna porusza ważny problem, jeszcze inna otwiera drzwi do fantastyki.
Nie chodzi przecież o to, żeby przeczytać kilka bardzo podobnych historii.
Chodzi o odkrywanie różnych literackich światów.
3. Randka w ciemno z książką 📚❓
A teraz moja ulubiona część.
Mamy przygotowane propozycje, ale…
nie pokazujemy jeszcze tytułów!
Zamiast zaczynać od:
Roald Dahl „Charlie i fabryka czekolady”
możemy pokazać uczniom tajemniczą zajawkę.
Bez tytułu.
Bez autora.
Bez okładki.
Bez streszczenia.
Za to z ilustracją, kilkoma tropami i pytaniami, które mają uruchomić ciekawość.
Na przykład:
TAJEMNICZE MIEJSCE.
NIEZWYKŁA SZANSA.
I PRZYGODA, KTÓREJ NIKT SIĘ NIE SPODZIEWAŁ…
I pytania:
Czy spełnienie największego marzenia zawsze przynosi szczęście?
Co zrobiłbyś, gdybyś dostał szansę wejścia do miejsca niedostępnego dla innych?
Czy charakter człowieka może okazać się ważniejszy niż szczęście?
Nie zdradzamy fabuły.
Zaciekawiamy.
Uczeń nie ma jeszcze myśleć:
„Znam tę książkę”.
Ma pomyśleć:
„Nie wiem, co to za historia, ale chcę ją poznać!”
I właśnie o to chodzi.
LINK DO LITERACKICH ZAJAWEK POJAWI SIĘ JUTRO
4. Czytelniczy zwiad 🔎
Po pierwszym spotkaniu z tajemniczymi historiami możemy odsłonić nieco więcej.
Teraz pozwólmy uczniom rzeczywiście spotkać się z książkami.
Możemy przygotować kilka stanowisk.
Uczniowie:
📖 przekartkowują książki,
🎨 oglądają ilustracje,
🔎 sprawdzają, jak wygląda tekst,
📚 zwracają uwagę na objętość,
👂 słuchają krótkich fragmentów,
💬 rozmawiają o pierwszych wrażeniach.
Dopiero teraz ujawniamy tytuły i autorów.
To trochę jak literacki zwiad.
Nie czytamy jeszcze całej książki. Sprawdzamy tylko:
Czy chciałbym wejść do tego świata na dłużej?
5. Głosujemy, ale trochę inaczej
Możemy oczywiście powiedzieć:
„Każdy wybiera trzy książki”.
Ale możemy też wykorzystać nasz Kompas Czytelniczy.
Każdy uczeń otrzymuje np. trzy głosy:
❤️ Tę historię najbardziej chcę przeczytać.
🧐 Ta historia najbardziej mnie zaciekawiła.
🎒 Tę książkę chętnie przeczytam samodzielnie.
Głosować można na wiele sposobów:
- naklejkami,
- karteczkami,
- magnesami,
- kartami ucznia,
- formularzem online.
Dzięki temu nie otrzymujemy tylko informacji:
„Ta książka wygrała”.
Dowiadujemy się również dlaczego uczniowie ją wybierają.
6. Czy książki z największą liczbą głosów automatycznie wygrywają?
Moim zdaniem niekoniecznie.
Współdecydowanie nie oznacza przecież, że nauczyciel przestaje być przewodnikiem.
Wyobraźmy sobie, że pierwsze cztery miejsca zajmują książki bardzo podobne – np. wszystkie humorystyczne.
To świetny punkt wyjścia do rozmowy:
„Widzę, że lubicie takie historie. Jedną już wybraliśmy. A może teraz poszukamy książki, która pokaże nam zupełnie inny świat?”
Rozmawiamy.
Argumentujemy.
Porównujemy.
Negocjujemy.
Nauczyciel bierze również pod uwagę:
- możliwości klasy,
- stopień trudności,
- dostępność książek,
- różnorodność wybranych utworów,
- czas potrzebny na ich przeczytanie.
W ten sposób wybór nie jest przypadkowym plebiscytem.
Staje się pierwszą wspólną rozmową o czytaniu.
7. Mamy lektury! Co dalej?
I właśnie tutaj pojawił się mój drugi pomysł.
Skoro ustaliliśmy już wspólnie, jakie dłuższe utwory chcemy przeczytać, warto od razu zobaczyć cały rok szkolny.
Do wybranych z uczniami książek nauczyciel dodaje pozostałe teksty, które będzie omawiał zgodnie z podstawą, swoim programem i wykorzystywanymi materiałami.
Przy każdym miesiącu możemy zapisać:
📅 miesiąc,
📚 autora i tytuł,
📖 rodzaj tekstu,
👥 czytamy wspólnie
lub
🏠 czytamy w domu.
I tak powstaje:
🗺️ LITERACKA TRASA KLASY 4
Od września do czerwca.
Bez numerowania miesięcy.
Bez przypadkowych tytułów podpowiadanych przez AI.
To ma być Wasza trasa, przygotowana na podstawie rzeczywistych wyborów nauczyciela i uczniów.
8. A teraz oddajmy trochę pracy AI 🤖
I tutaj przygotowałam dla Was coś, co może naprawdę ułatwić pracę.
Gotowy prompt – generator Literackiej Trasy klasy 4.
Nie musicie wymyślać polecenia dla AI.
Wystarczy je skopiować i uzupełnić.
📋 PROMPT DO SKOPIOWANIA
9. Nigdy nie korzystałaś/eś z ChatGPT? Spokojnie!
Właśnie dlatego przygotowałam również prostą instrukcję.
Krok 1
Wejdź do ChatGPT i zaloguj się lub utwórz konto.
Krok 2
Otwórz nowy czat.
Krok 3
Skopiuj cały mój prompt znajdujący się powyżej.
Krok 4
W miejscach oznaczonych [WPISZ] wprowadź własne dane.
Nie zmieniaj reszty promptu, jeśli nie ma takiej potrzeby.
Krok 5
Zanim klikniesz „Wyślij”, sprawdź wszystko jeszcze raz.
Czy zgadzają się:
✔ autorzy,
✔ tytuły,
✔ miesiące,
✔ rodzaje tekstów,
✔ sposób czytania?
Krok 6
Wyślij prompt.
ChatGPT powinien przygotować na podstawie Twoich informacji graficzną Literacką Trasę klasy 4.
Krok 7
Koniecznie sprawdź gotową grafikę.
AI może popełnić błąd.
Szczególnie dokładnie sprawdź tytuły, nazwiska autorów i polskie znaki.
Jeżeli coś się nie zgadza, napisz w tej samej rozmowie np.:
„Popraw tylko listopad. Prawidłowy tytuł to «Kajko i Kokosz. Szkoła latania». Pozostałych elementów nie zmieniaj.”
Nie trzeba zaczynać całej rozmowy od początku.
⚠️ Ważne, jeśli korzystasz z bezpłatnej wersji ChatGPT
W bezpłatnej wersji ChatGPT również można korzystać z generowania obrazów, ale funkcja ta ma limity użycia.
Nie podaję tutaj konkretnej liczby dostępnych grafik, ponieważ limity mogą się zmieniać.
Dlatego warto pamiętać:
najpierw UZUPEŁNIJ → potem SPRAWDŹ → dopiero wtedy GENERUJ.
Szkoda wykorzystywać kolejną próbę tylko dlatego, że przez pomyłkę wpisaliśmy niewłaściwy miesiąc albo autora.
10. Wybraliście książkę. I co teraz? 📚
I tutaj kończy się etap wyboru, ale przecież dopiero zaczyna się praca z lekturą.
Jeżeli na Waszej Literackiej Trasie znalazły się:
🍫 Roald Dahl „Charlie i fabryka czekolady”
lub
🐟 „Bajka o rybaku i rybce”,
mam dla Was jeszcze jedno ułatwienie.
Do obu tekstów przygotowałam gotowe pakiety materiałów do pracy z uczniami.
Nie musicie więc po wyborze lektury zaczynać przygotowywania wszystkiego od zera.
🍫 „Charlie i fabryka czekolady” – gotowy pakiet
https://zlotynauczyciel.pl/pl_PL/products/operacja-zloty-bilet-wielki-pakiecik-lekturowy-charlie-i-fabryka-czekolady🐟 „Bajka o rybaku i rybce” – gotowy pakiet
https://zlotynauczyciel.pl/pl_PL/products/operacja-zlota-rybka-wielki-pakiecik-lekturowy
A to dopiero początek…
Niebawem pojawią się kolejne gotowe pakiety do lektur, które możecie wybierać wspólnie ze swoimi uczniami.
Chciałabym stopniowo tworzyć biblioteczkę materiałów do Literackiej Trasy klasy 4.
Najpierw uczniowie współdecydują, którą historię chcą poznać.
A później nauczyciel może mieć pod ręką materiały, które pomogą tę historię naprawdę ciekawie odkryć.
🧭 I jeszcze jedna ważna rzecz na koniec
AI nie ma wybierać lektur za nas.
Nie o to chodzi w tym pomyśle.
To nauczyciel przygotowuje przemyślaną pulę książek.
To uczniowie mają możliwość ich poznania i wyrażenia swoich preferencji.
To nauczyciel i uczniowie wspólnie podejmują decyzję.
A sztuczna inteligencja?
Niech zrobi za nas to, w czym rzeczywiście może pomóc.
Najważniejsze wydarzy się wtedy, kiedy uczeń spojrzy na kilka książek i powie:
„Proszę pani, tę naprawdę chciałbym przeczytać”.
I właśnie od tego może rozpocząć się nasza Literacka Trasa. 📚🧭
PS. Jestem bardzo ciekawa, jakie książki wybiorą Wasi czwartoklasiści. Dajcie znać w komentarzach. A jeśli chcecie, napiszcie też, do której lektury powinnam przygotować kolejny gotowy pakiet. Może właśnie Wasz tytuł będzie następny?
Podobał Ci się ten materiał? Postaw kawę autorce!☕
